Luật đấu thầu năm 2026 có nhiều thay đổi quan trọng về hồ sơ, quy trình và đấu thầu qua mạng mà cá nhân, doanh nghiệp cần cập nhật kịp thời. Việc hiểu đúng quy định sẽ giúp hạn chế sai sót, tránh vi phạm và nâng cao hiệu quả khi tham gia đấu thầu. Bài viết dưới đây tổng hợp những quy định mới nhất, đồng thời chia sẻ thêm kinh nghiệm và kiến thức thực tế từ Viện Đào Tạo Và Hợp Tác Giáo Dục (TIEC).
Những điểm mới trong Luật đấu thầu 2026 cần biết
Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 cùng các văn bản hướng dẫn như Nghị định 24/2024/NĐ-CP đã tạo nên khung pháp lý minh bạch, đồng bộ và phù hợp với xu hướng chuyển đổi số trong hoạt động đấu thầu. Đến năm 2026, nhiều quy định mới đã được triển khai ổn định, giúp nâng cao hiệu quả lựa chọn nhà thầu và quản lý vốn đầu tư công.
- Đấu thầu qua mạng 100%: Hầu hết các gói thầu thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật đều bắt buộc thực hiện trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia (e-GP), ngoại trừ các gói thầu liên quan đến bí mật nhà nước.
- Mở rộng trường hợp chỉ định thầu: Quy định mới cho phép áp dụng chỉ định thầu với nhiều gói thầu cấp bách trong lĩnh vực y tế, giáo dục, phòng chống thiên tai và các dự án trọng điểm nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai.
- Ưu tiên doanh nghiệp xanh và hàng hóa nội địa: Nhà thầu sử dụng hàng hóa sản xuất trong nước hoặc cung cấp giải pháp thân thiện môi trường sẽ được ưu tiên trong quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu.
- Quy định rõ hơn về các loại hợp đồng đấu thầu: Luật bổ sung hướng dẫn cụ thể đối với hợp đồng trọn gói, hợp đồng theo đơn giá cố định và hợp đồng linh hoạt nhằm hạn chế rủi ro khi giá nguyên vật liệu biến động.
- Tăng cường tính minh bạch và giám sát cộng đồng: Thông tin về lựa chọn nhà thầu, kết quả đấu thầu và quá trình thực hiện hợp đồng được công khai trên hệ thống, giúp nâng cao tính minh bạch và hạn chế tiêu cực.
- Đơn giản hóa thủ tục hành chính trong đấu thầu: Nhiều thủ tục hồ sơ được rút gọn, giảm thời gian xử lý và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tham gia đấu thầu.
- Siết chặt xử lý vi phạm trong hoạt động đấu thầu: Các hành vi gian lận hồ sơ, thông thầu hoặc cố tình làm sai quy định sẽ bị xử phạt nghiêm khắc theo quy định mới nhất năm 2026.
Đối tượng áp dụng Luật đấu thầu theo quy định mới
Việc xác định đúng đối tượng áp dụng Luật đấu thầu là yếu tố quan trọng giúp cá nhân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý thực hiện đúng quy định pháp luật. Theo Luật Đấu thầu mới nhất 2026, phạm vi áp dụng được mở rộng và quy định rõ ràng hơn đối với từng nhóm đối tượng tham gia hoạt động đấu thầu. Các đối tượng áp dụng Luật đấu thầu bao gồm:
- Cơ quan nhà nước: Bao gồm các bộ, ban ngành, UBND các cấp và đơn vị sự nghiệp công lập sử dụng vốn ngân sách nhà nước để mua sắm tài sản, triển khai dự án đầu tư công hoặc thực hiện các hoạt động xây dựng cơ bản.
- Doanh nghiệp nhà nước: Áp dụng đối với doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ hoặc doanh nghiệp có vốn nhà nước chi phối theo quy định hiện hành đối với từng loại dự án và gói thầu cụ thể.
- Tổ chức chính trị – xã hội: Các tổ chức sử dụng nguồn vốn nhà nước để thực hiện mua sắm, sửa chữa, đầu tư cơ sở vật chất hoặc triển khai dự án thuộc phạm vi quản lý cũng phải tuân thủ quy định đấu thầu.
- Nhà thầu trong nước và quốc tế: Bao gồm các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân tham gia cung cấp hàng hóa, dịch vụ tư vấn, xây lắp hoặc dịch vụ phi tư vấn trong hoạt động đấu thầu.
- Dự án sử dụng vốn ngoài ngân sách trong trường hợp đặc biệt: Một số dự án hợp tác công tư (PPP) hoặc dự án có sử dụng quỹ đất, vốn hỗ trợ từ Nhà nước vẫn phải áp dụng quy trình lựa chọn nhà thầu theo Luật Đấu thầu để đảm bảo tính minh bạch và cạnh tranh.
Các hình thức đấu thầu phổ biến hiện nay
Theo Luật Đấu thầu 2023 áp dụng đến năm 2026, hiện nay có 09 hình thức lựa chọn nhà thầu phổ biến được áp dụng tùy theo tính chất, quy mô và yêu cầu của từng gói thầu.
- Đấu thầu rộng rãi: Đây là hình thức đấu thầu phổ biến nhất hiện nay, không giới hạn số lượng nhà thầu tham gia. Hình thức này giúp tăng tính cạnh tranh, công khai và minh bạch trong quá trình lựa chọn nhà thầu phù hợp.
- Đấu thầu hạn chế: Hình thức này áp dụng với các gói thầu có yêu cầu kỹ thuật cao hoặc mang tính đặc thù mà chỉ một số nhà thầu đủ năng lực đáp ứng yêu cầu của chủ đầu tư.
- Chỉ định thầu: Chủ đầu tư được quyền lựa chọn trực tiếp nhà thầu trong một số trường hợp đặc biệt như gói thầu cấp bách, bí mật nhà nước, gói thầu tư vấn đặc thù hoặc các gói thầu có giá trị nhỏ theo hạn mức quy định.
- Chào hàng cạnh tranh: Áp dụng đối với các gói thầu đơn giản, hàng hóa thông dụng và có sẵn trên thị trường. Hình thức này thường được sử dụng cho các gói thầu có giá trị không quá 05 tỷ đồng.
- Mua sắm trực tiếp: Hình thức này được áp dụng khi cần mua bổ sung hàng hóa hoặc dịch vụ từ nhà thầu đã trúng thầu trước đó, với điều kiện đơn giá không vượt quá hợp đồng cũ đã ký kết.
- Tự thực hiện: Chủ đầu tư có thể tự triển khai gói thầu nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện về năng lực tài chính, kỹ thuật và kinh nghiệm thực hiện theo quy định của pháp luật.
- Tham gia thực hiện của cộng đồng: Áp dụng cho các công trình nhỏ, kỹ thuật đơn giản tại địa phương nhằm tạo việc làm cho cộng đồng dân cư và thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực.
- Đàm phán giá: Đây là hình thức thường áp dụng trong lĩnh vực y tế hoặc đối với hàng hóa mang tính độc quyền nhằm thương lượng mức giá phù hợp trước khi ký hợp đồng.
- Lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt: Hình thức này được áp dụng cho các gói thầu có yêu cầu đặc biệt liên quan đến quốc phòng, an ninh hoặc các điều kiện riêng mà không thể áp dụng các hình thức đấu thầu thông thường khác.
Điều kiện để doanh nghiệp tham gia đấu thầu
Theo Điều 5 Luật Đấu thầu 2023 và các văn bản hướng dẫn mới nhất, doanh nghiệp muốn tham gia đấu thầu năm 2026 cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện về tư cách hợp lệ dưới đây:
- Có tài khoản trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia: Doanh nghiệp phải đăng ký và có tài khoản đang hoạt động trên hệ thống e-GP trước thời điểm nộp hồ sơ dự thầu.
- Độc lập với chủ đầu tư và bên mời thầu: Nhà thầu phải hoạt động độc lập về pháp lý và tài chính, không có liên quan trực tiếp đến đơn vị mời thầu hoặc đơn vị tư vấn của gói thầu.
- Doanh nghiệp vẫn đang hoạt động hợp pháp: Không thuộc trường hợp đang giải thể, tạm ngừng hoạt động hoặc chấm dứt kinh doanh theo quy định pháp luật.
- Không bị phá sản hoặc mất khả năng thanh toán: Doanh nghiệp cần đảm bảo tình hình tài chính ổn định để có đủ khả năng thực hiện gói thầu.
- Không bị cấm tham gia đấu thầu: Nhà thầu không nằm trong danh sách bị cấm tham gia hoạt động đấu thầu trên toàn quốc.
- Đảm bảo cạnh tranh minh bạch: Doanh nghiệp tham gia đấu thầu phải độc lập với các đơn vị tư vấn thiết kế, lập hồ sơ hoặc đánh giá hồ sơ dự thầu để tránh xung đột lợi ích.
- Doanh nghiệp đang sáp nhập hoặc chia tách vẫn có thể dự thầu: Nếu doanh nghiệp đang trong quá trình hợp nhất, sáp nhập hoặc chia tách nhưng vẫn còn hoạt động hợp pháp và có giấy tờ chứng minh kế thừa năng lực thì vẫn được tham gia đấu thầu.
- Nhà thầu nước ngoài cần hợp tác với doanh nghiệp trong nước: Trong nhiều trường hợp, nhà thầu nước ngoài phải liên danh hoặc sử dụng nhà thầu phụ Việt Nam khi tham gia đấu thầu tại Việt Nam.
- Có chứng chỉ năng lực phù hợp: Một số lĩnh vực như xây dựng, môi trường, y tế hoặc tư vấn yêu cầu doanh nghiệp phải có chứng chỉ năng lực hoạt động theo quy định chuyên ngành.
Xem thêm: Thông tin về điều kiện cấp chứng chỉ hành nghề đấu thầu mới nhất 2026
Các hành vi bị cấm trong hoạt động đấu thầu
Trong hoạt động đấu thầu năm 2026, tính nghiêm minh của pháp luật được đặt lên hàng đầu nhằm tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh. Theo Điều 16 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, các tổ chức và cá nhân tham gia phải tuyệt đối tránh 9 nhóm hành vi bị cấm sau đây để không đối mặt với các chế tài xử phạt nặng nề:
- Đưa, nhận hoặc môi giới hối lộ: Bao gồm hành vi đưa tiền, quà tặng hoặc lợi ích nhằm tác động đến kết quả lựa chọn nhà thầu; nhận lợi ích từ nhà thầu hoặc làm trung gian cho việc hối lộ trong đấu thầu.
- Thông thầu, dàn xếp kết quả đấu thầu: Các nhà thầu thỏa thuận với nhau để rút thầu, dàn xếp giá hoặc tạo cạnh tranh giả nhằm giúp một đơn vị nhất định trúng thầu trái quy định.
- Gian lận hồ sơ dự thầu: Làm giả hồ sơ năng lực, bằng cấp, chứng chỉ, báo cáo tài chính hoặc khai khống kinh nghiệm thực hiện dự án để đủ điều kiện tham gia đấu thầu.
- Cản trở hoạt động đấu thầu: Bao gồm hành vi gây khó khăn cho nhà thầu khác, phá hoại hệ thống đấu thầu qua mạng hoặc ép buộc nhà thầu phải rút hồ sơ dự thầu.
- Không đảm bảo công bằng và minh bạch: Cố tình đưa tiêu chí bất hợp lý vào hồ sơ mời thầu, ưu tiên nhà thầu quen biết hoặc đánh giá hồ sơ thiếu khách quan nhằm làm sai lệch kết quả đấu thầu.
- Tiết lộ thông tin mật trong đấu thầu: Tiết lộ nội dung hồ sơ dự thầu, danh sách nhà thầu hoặc thông tin đánh giá trước thời điểm công bố chính thức.
- Chuyển nhượng thầu trái phép: Nhà thầu sau khi trúng thầu nhưng không trực tiếp thực hiện mà bán thầu hoặc giao toàn bộ công việc cho đơn vị khác trái quy định hợp đồng.
- Tổ chức đấu thầu khi chưa đủ điều kiện: Thực hiện lựa chọn nhà thầu khi chưa có kế hoạch được phê duyệt hoặc chưa đảm bảo nguồn vốn theo quy định pháp luật.
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để can thiệp đấu thầu: Cá nhân có thẩm quyền cố tình can thiệp trái pháp luật vào quá trình lựa chọn nhà thầu nhằm phục vụ lợi ích cá nhân hoặc lợi ích nhóm.
Mức xử phạt vi phạm Luật đấu thầu năm 2026
Trong năm 2026, các hoạt động đấu thầu được quản lý chặt chẽ thông qua Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia và quy định pháp luật mới nhất. Những hành vi như thông thầu, gian lận hồ sơ, tiết lộ thông tin hoặc can thiệp trái phép vào kết quả lựa chọn nhà thầu đều có thể bị xử phạt nghiêm khắc. Tùy vào mức độ vi phạm và thiệt hại thực tế, cá nhân hoặc doanh nghiệp có thể bị phạt tiền, cấm tham gia đấu thầu hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Các mức xử lý vi phạm phổ biến gồm:
- Vi phạm mức nhẹ: Phạt hành chính từ vài chục triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng đối với các lỗi sai quy trình, đăng tải thông tin không đúng quy định hoặc vi phạm thủ tục đấu thầu.
- Vi phạm mức nghiêm trọng: Gây thiệt hại từ 100 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng có thể bị phạt tù từ 01 năm đến 12 năm, đồng thời bị cấm tham gia hoạt động đấu thầu trên toàn quốc.
- Vi phạm đặc biệt nghiêm trọng: Trường hợp gây thiệt hại từ 1 tỷ đồng trở lên có thể bị phạt tù đến 20 năm, tịch thu tài sản và cấm đảm nhiệm chức vụ theo quy định pháp luật.
Xử lý hình sự về tội vi phạm quy định đấu thầu
Theo Điều 222 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi năm 2017), các hành vi thông thầu, gian lận, can thiệp trái pháp luật hoặc làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu gây thiệt hại nghiêm trọng sẽ bị xử lý hình sự.
- Khung 1: Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm nếu gây thiệt hại từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng.
- Khung 2: Phạt tù từ 03 năm đến 12 năm nếu hành vi có tổ chức, vì vụ lợi hoặc gây thiệt hại từ 300 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng.
- Khung 3: Phạt tù từ 10 năm đến 20 năm đối với các trường hợp gây thiệt hại từ 1 tỷ đồng trở lên.
- Hình phạt bổ sung: Có thể bị cấm giữ chức vụ, cấm hành nghề hoặc tịch thu một phần hay toàn bộ tài sản.
Hình thức cấm tham gia đấu thầu
Ngoài xử lý hình sự, doanh nghiệp và cá nhân vi phạm còn có thể bị cấm tham gia hoạt động đấu thầu trên phạm vi toàn quốc.
- Cấm từ 03 – 05 năm: Áp dụng với hành vi thông thầu, đưa nhận hối lộ, gian lận hồ sơ hoặc cản trở đấu thầu.
- Cấm từ 01 – 03 năm: Áp dụng với hành vi làm sai quy định về minh bạch, công bằng hoặc tiết lộ thông tin đấu thầu.
- Cấm từ 06 tháng – 01 năm: Áp dụng đối với vi phạm hợp đồng hoặc đăng tải thông tin không đúng quy định.
Xử phạt hành chính và thu hồi bảo đảm dự thầu
Ngoài các hình phạt chính, doanh nghiệp vi phạm còn có thể chịu thiệt hại tài chính trực tiếp trong quá trình tham gia đấu thầu.
- Tịch thu bảo đảm dự thầu: Nhà thầu gian lận hoặc tự ý rút hồ sơ sau thời điểm đóng thầu sẽ bị mất tiền bảo lãnh dự thầu.
- Phạt tiền hành chính: Các vi phạm về thủ tục, quy trình hoặc kê khai thông tin sai có thể bị xử phạt từ hàng chục triệu đến hàng trăm triệu đồng tùy mức độ vi phạm.
Xem thêm: Thông tin lớp học đấu thầu theo luật đấu thầu số 22/2023/qh15 mới nhất
Kinh nghiệm thực hiện hồ sơ đấu thầu hiệu quả
Trong hoạt động đấu thầu năm 2026, ngoài năng lực doanh nghiệp thì chất lượng hồ sơ dự thầu là yếu tố rất quan trọng quyết định khả năng trúng thầu. Viện Đào Tạo Và Hợp Tác Giáo Dục (TIEC) khuyến nghị doanh nghiệp nên chuẩn bị hồ sơ kỹ lưỡng, đúng quy định và thường xuyên cập nhật quy trình đấu thầu mới nhất để hạn chế sai sót.
- Đọc kỹ hồ sơ mời thầu: Cần kiểm tra kỹ các yêu cầu về pháp lý, kỹ thuật, năng lực và thời gian nộp hồ sơ để tránh bị loại do lỗi cơ bản.
- Chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, đúng biểu mẫu: Hồ sơ cần có đầy đủ giấy tờ pháp lý, báo cáo tài chính, hợp đồng tương tự và các tài liệu theo yêu cầu của bên mời thầu.
- Cập nhật hồ sơ năng lực trên hệ thống e-GP: Doanh nghiệp nên thường xuyên cập nhật thông tin năng lực, nhân sự và dự án đã thực hiện trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
- Xây dựng giá dự thầu hợp lý: Giá dự thầu cần cạnh tranh nhưng vẫn phù hợp với chi phí thực tế để đảm bảo khả năng thực hiện hợp đồng.
- Kiểm tra kỹ hồ sơ trước khi nộp: Cần rà soát kỹ file đính kèm, chữ ký số, số liệu và thông tin trong hồ sơ để tránh sai sót khi đấu thầu qua mạng.
- Đào tạo nhân sự đấu thầu chuyên môn: Việc tham gia các lớp học đào tạo đấu thầu tại TIEC giúp học viên hiểu rõ quy trình đấu thầu, biết cách lập hồ sơ đúng chuẩn, sử dụng hệ thống e-GP hiệu quả và ôn thi chứng chỉ đấu thầu theo quy định mới nhất năm 2026.
Luật đấu thầu năm 2026 có nhiều quy định mới về hồ sơ, quy trình và đấu thầu qua mạng, vì vậy cá nhân và doanh nghiệp cần cập nhật thường xuyên để tránh sai sót khi tham gia đấu thầu. Việc hiểu đúng quy định sẽ giúp nâng cao khả năng trúng thầu, hạn chế rủi ro pháp lý và thực hiện hồ sơ chuyên nghiệp hơn. Nếu bạn cần ôn thi chứng chỉ đấu thầu, học thực hành lập hồ sơ hoặc cập nhật kiến thức mới nhất, hãy liên hệ Viện Đào Tạo Và Hợp Tác Giáo Dục (TIEC) qua hotline 0976.380.555 để được tư vấn và hỗ trợ nhanh chóng.
